De ware aard van (duurzame) palmolie

De waarheid achter het masker van duurzame palmolie

Jouw geliefde koekjes, de chocopasta die je in de ochtend op je boterham smeert, de zeep in je badkamer. Zelfs je tandpasta bevat wellicht palmolie, want het wordt in zowat alles verwerkt. Het is het soort product dat we nooit te zien krijgen, maar wel dagelijks consumeren. De laatste jaren kwam palmolie bij ons in een negatiever daglicht te staan. Tot de duurzame palmolie er kwam. Geen vernietigd regenwoud meer, bescherming van de biodiversiteit en goede werk- en leefomstandigheden voor werknemers. Maar is dat in werkelijkheid wel zo?

2020 Palmolie 2 kl

De waaiende palmbomen in Maleisië en Indonesië zorgen lang niet alleen voor postkaartwaardige uitzichten. Nee, de meeste van die bomen zijn dé bron van palmolie, die voortvloeit uit het persen van diens vruchten. Deze plantaardige olie staat erom bekend structuur te geven aan veel producten. Zo zorgt het er bijvoorbeeld voor dat chocolade niet smelt. Bovendien verdraagt het verhitting en heeft het een goed bewaarpotentieel. Omdat de olie een goedkope en stabiele vetstof is, maakt de voedingsindustrie er gretig gebruik van. Je vindt het in frituurolie, margarine en mayonaise, als plantaardige vetstof in koekjes, gebak en ontbijtgranen en in chocopasta. Net omdat het goedkoop is, wordt het in veel producten verwerkt. De opbrengst per hectare is hoger dan bij alle andere plantaardige oliën, de olie vraagt lage loonkosten en een goedkope grondaankoop.

Verwoestende karakter

2020 Ontbossing palmolie

(foto Glenn Hurowitz)

Voor de natuur en inheemse bevolking is het een ander verhaal. Nog steeds gaat er op grote schaal regenwoud tegen de vlakte om plaats te maken voor de vele oliepalmplantages. Het verdwijnen van die natuur draagt bij aan de opwarming van de aarde en berooft tal van diersoorten van hun natuurlijke habitat. Het platbranden van stukken woud leidt bovendien tot zware luchtvervuiling en CO2-uitstoot. Ook voor de lokale bevolking vormt de productie van palmolie een grote bedreiging. Vooral de boeren en de omwonenden krijgen het hard te verduren. Hun eigen grond wordt hen ontnomen en ze krijgen te maken met harde werkomstandigheden en uitbuiting. Desondanks die feiten blijft de vraag naar palmolie fors stijgen.

De zin en onzin van keurmerken

2020 Palmolie 11 11 11 1

Omdat deze problemen steeds meer op de radar van de consument kwamen, riep men het internationale keurmerk RSPO in leven. Die zet zich in voor duurzame palmolie en geeft aan dat de productie verantwoord gebeurt. Zo staat het onder meer in teken van transparantie, aandacht voor milieu, goede arbeidsomstandigheden en respect voor de lokale wetgeving.’ Het label garandeert dat het product voor 95% uit gecertificeerde palmolie bestaat.

De werkelijkheid is weliswaar niet altijd even mooi. 11.11.11 stelde al eerder aan de kaak dat de RSPO-criteria lang niet streng genoeg zijn. Dat is volgens hen te wijten aan te weinig onafhankelijke controle en een gebrek aan sanctionering. Het is misleidend om te spreken over duurzame palmolie wanneer er sprake blijft van grote problemen, ook bij RSPO-bedrijven. Verschillende bedrijven die lid zijn van RSPO begaan overtredingen en blijven hun handen vuilmaken aan sociale uitbuiting, slechte werkomstandigheden en bosbranden. Als consument kan je niet weten of de palmolie in je product écht duurzaam geproduceerd is. Het RSPO-label zou op zijn minst een minimumvoorwaarde moeten zijn voor palmolie.

Het keurmerk Fair For Life hanteert wel strengere maatregelen dan RSPO. Hun eisen zijn de volgende: geen kinderarbeid, vakbondsvrijheid, geen discriminatie, veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, acceptabele werktijden, geen dwangarbeid en leefbare lonen. Daarnaast gaat Fair For Life steevast voor vaste handelsrelaties en een kostendekkende minimumprijs voor producenten. Bovendien gebeurt handel drijven steeds met respect voor de lokale gemeenschappen. Bedrijven die hun product willen labelen met Fair For Life, moeten bewijzen dat ze correct handelen doorheen de volledige leveringsketen.

Wat nu?

Ondanks alle conflicten zorgt de productie van palmolie wel voor minder armoede onder de lokale gemeenschappen. Ook zijn er ontwikkelingsopportuniteiten voor kleinschalige landbouwers. Het komt er volgens Oxfam op aan om op zoek te gaan naar een productiemodel dat de voordelen van palmolie optimaal benut maar tegelijkertijd ook de nadelen minimaliseert. De huidige initiatieven slagen er onvoldoende in om die doelstelling te bereiken en ze worden niet goed genoeg in praktijk gebracht door de bedrijven. Overheden moeten dus zo snel mogelijk in actie komen om de palmoliesector te reguleren.

In maart 2019 besloot de Europese Commissie al dat palmolie niet langer als groene brandstof meegerekend kan worden. Dat is een stap vooruit gezien meer dan de helft van alle palmolie in Europa naar biobrandstof gaat.

En jij?

Wvd FT Choco kl

Als consument kan je kiezen voor meer lokale, onbewerkte en verse producten. Een vervanging van palmolie door bijvoorbeeld kokosolie is een minder goede keuze, omdat ook die productie niet zonder problemen verloopt. Probeer niet-gecertificeerde palmolie te ontwijken. Koop dus liever palmolievrij dan ongecertificeerd. Palmolie kan je ook vervangen door alternatieven uit onze eigen regio zoals olijf-, zonnebloem- of raapzaadolie. Ga ten slotte bij je aankoop op zoek naar betrouwbare labels zoals Oxfam Fairtrade en Fair For Life. Dan smaakt dat koekje des te lekkerder.

Jana Van den Broeck

Met een hart voor duurzaamheid en rechtvaardigheid koos Jana voor een stage bij Gent Fair Trade. Ze wordt warm van het schrijven over ecologie, eerlijke handel en haar inspiratiebron: de gezichten achter de Gentse Fair Trade Hotspots.

omslagfoto: (c) SumOfUs

Interessant artikel? Vertel het voort!